Vào những năm 70, 80 của thế kỷ trước, ở Trường Tổng hợp MGU – Liên Xô cũ có một nhóm sinh viên người Việt theo học. Họ là những thanh niên ưu tú của thế hệ cuối 5x đầu 6x được nhà nước tuyển chọn và cử sang. Ở đây, trong những ngày ở xứ lạnh xa quê hương, để vơi bớt nỗi nhớ nhà họ đã cùng nhau “sáng tác” rất nhiều những chuyện hài đầy chất trí tuệ, những bài nhạc chế để hát cho nhau nghe. Về nước, họ lại tụ với nhau trong nhóm Trao đổi nhiệt và chất do anh Trương Gia Bình sáng lập ở viện Cơ.

Nhóm này đã có thành tích “phá tan” bầu không khí trật tự, nề nếp vốn đã ổn định bao năm ở một viện đầu ngành. Các thành viên tranh luận, cãi nhau suốt ngày. Đã thế lại còn hay hát bậy và chửi bậy. Những việc này đã tạo ra một không khí cực kỳ dân chủ và phát huy sáng tạo tại một cơ quan nhà nước bấy giờ. Cãi nhau để hiểu nhau rồi lại cùng nhau hát nhạc chế, họ càng thắt chặt hơn tình đoàn kết và hun đúc khát khao làm giàu. Sau này, họ tách ra thành lập FPT và thu hút thêm nhiều nhân tài. Ở đây, họ lại được phát huy văn hóa “sáng tác”.

Theo lời kể của anh Nguyễn Thành Nam, khách đến thăm bất cứ đơn vị nào của FPT cũng phải ngạc nhiên với phong trào “hát bậy” (nhạc chế). Đủ các loại nhạc, từ nhạc đỏ, dân ca, bolero, cổ điển… Đủ loại tiếng: tiếng Việt, tiếng Anh, tiếng Nga, tiếng Quan thoại… Quán bia hát, trên sân khấu hát, nhân viên hát, lãnh đạo hát. Ăn mặc lung tung, trang phục nghiêm túc, dàn nhạc đệm đàng hoàng… Kiểu gì cũng có. Đúng là một “hiện tượng văn hóa” đặc sắc.

Trong dịp kỷ niệm 4 năm ngày thành lập FPT vào tháng 9/1992, STCo chính thức ra mắt công khai khi thủ lĩnh Nam Già (anh Nguyễn Thành Nam) đọc Quyết định thành lập STCo. Quyết định có đoạn ghi: “Công ty Vô trách nhiệm Vô hạn Sáng tác Company gọi tắt là STC hay Stico kinh doanh tất cả các mặt hàng tinh thần: hát, múa, kịch, văn, thơ, họa…”.

Đỉnh cao của STCo là việc thành lập Viện hàn lâm STCo và phong cho nhau là Viện sĩ. Năm 2001, một cuộc bình bầu trong toàn công ty, đã bầu ra 6 Viện sĩ Viện Hàn Lâm Stico, chịu trách nhiệm gìn giữ các giá trị tinh thần. Đó là các anh Hoàng Minh Châu, Nguyễn Thành Nam, Hoàng Nam Tiến, Nguyễn Duy Hưng, Nguyễn Khắc Thành, Lê Đình Lộc. Nhóm này được gọi là Lục Viện. Các hạt nhân trẻ vào sau thành lập thành Bát Tiên và sau đó là Thập Tam Quỷ, cùng với Lục Viện có thể coi là đầu têu cho mọi trò nghịch ngợm tếu táo. 

Các chức danh STCo không kèm theo bất cứ một quyền lợi nào, nhưng luôn được anh em yêu quý. Những “sáng tác” thì được in ấn lưu truyền trong “Sách Đỏ”. Hội diễn STCo được tổ chức vào đêm thành lập công ty 13/9 hàng năm, trở thành thước đo lớn nhất về tài năng STCo. Nhiều đạo diễn, diễn viên chuyên nghiệp từng đến tham gia Hội diễn FPT để xin ý tưởng cho Gặp nhau cuối tuần – một chương trình rất hot trên VTV khi đó. 

Văn hóa STCo không chỉ thể hiện bằng những bài hát, thơ, kịch và các hình thức khác mang tính sáng tạo và hài hước mà còn thể hiện ở cách ứng xử giữa người với người trong FPT, một cách ứng xử chân thành, gắn bó thân thiết như ruột thịt. Cá biệt, STCo từng được người FPT đưa vào “lễ truy điệu” chúc phúc cho một sếp nhân ngày cưới, hay chúc mừng đồng nghiệp lên chức bằng một cáo phó. 

Có thể nói, văn hóa FPT với STCo đã tạo ra sự khác biệt đáng kể, thay vì chỉ đặt tập thể lên trên hết thì ở đây lại tôn trọng tính cá nhân và tạo điều kiện cho những tài năng được phát triển. Có lẽ vậy mà FPT hay FSOFT đã hội tụ được nhiều nhân tài, thậm chí là những thành viên “độc dị lạ” mà những nơi khác với văn hóa khác khó lòng dung nạp. 

Phong trào ngày càng lớn mạnh qua các cuộc tụ tập của người nhà F và được gọi là Stico hay STC hoặc STCo, dù đọc thế nào thì ai cũng hiểu nó là cái gì.

STCo không chỉ là những sáng tác khác người để thể hiện cái “ngông”, cái ngạo nghễ của những người trẻ thông minh. STCo cũng không chỉ để giải trí những ngày ở xứ lạnh xa quê hương hay giải stress những khi làm việc căng thẳng. STCo còn là chất keo gắn kết đồng đội vô cùng hữu hiệu, xóa đi khoảng cách lãnh đạo nhân viên. Hát chế hát bậy với nhau không chỉ lúc vui mà cả lúc buồn, an ủi nhau mỗi khi không giành được hợp đồng. 

Không nằm ngoài độ phủ của STCo, FSOFT là một trong những đơn vị thành viên có “tuyển tập” nhạc chế dày dặn và sáng tạo trải dài qua nhiều khía cạnh và chủ đề. Vào những năm đầu thành lập, ít ai biết rằng, STCo lại chính là thứ giúp người FSOFT được ký tiếp hợp đồng dự án. 

Nguyên Chủ tịch FSOFT Nguyễn Thành Nam từng chia sẻ, một khách hàng Nhật đã từ chối giao tiếp việc cho FSOFT. Vì buồn, nhóm dự án đã rủ nhau đi hát STCo. Họ khoác vai nhau cùng hát câu hát “thằng Tây nó tiến thì mình giật lùi”, “người đẹp mũi to”… vô tình hình ảnh đó đã đến với vị khách hàng. Khách hàng đã gặp lại trưởng nhóm và bảo: “Thất bại mà các bạn vẫn khoác vai nhau để hát như vậy, tôi thấy đây thực sự là một tập thể đoàn kết và có sức mạnh. Tôi nghĩ rằng tao đã giao việc sai chứ không phải do năng lực của các bạn kém”. Sau đó, FSOFT tiếp được tín nhiệm và chạy tiếp các giai đoạn còn lại của dự án. Cả FSOFT và Công ty kia đã trở thành người bạn, người khách hàng thân thiết của FSOFT và FPT cho đến tận bây giờ. 

Trong bức tranh chung về STCo của FPT, FSOFT vẫn luôn tạo ra chất “ngông” và nét khác biệt qua các tác phẩm: Đêm Onsite, Xuân này con không về…Hay những sân khấu, hội diễn mà STCo lên ngôi, người FSOFT vẫn khẳng định sự sáng tạo không lẫn vào đâu tại FPT với những vở diễn để đời: “Chẩn”, hay AI gạch ngang (Ai-)… và vô số những tác phẩm, ca khúc được các thế hệ FSOFTer sau này chế lời lại cho “dễ nghe”, phù hợp với thời cuộc hơn trong các sự kiện liên hoan, báo cáo tổng kết, cổ vũ tinh thần học hành ở các chi nhánh HCM, Đà Nẵng như: Anh Cuder, Tình bạn diệu kỳ, Có không giữ mất đừng tìm…

Không những lãnh đạo các cấp, nhân viên mới, mà ngay cả FSmall (Con của CBNV) cũng từng xem STCo như một phương tiện, công cụ để truyền tải thông điệp, gửi gắm lời yêu thương tới bố mẹ qua ca khúc: “Bố em dân IT”. Điều này có thể cho thấy dù STCo vẫn cần biến tấu để phù hợp với đông đảo các đối tượng tiếp nhận, nhưng không thể phủ nhận, STCo là một giá trị tinh thần được hun đúc qua rất nhiều giai đoạn thăng trầm của FPT nói riêng và FSOFT nói chung.

Có ý kiến cho rằng STCo là một loại văn hoá mở, lấy sự thoải mái của các người FPT làm trung tâm. Lại có người khẳng định STCo không phải văn hóa, nó là phong cách sống gắn liền với con người FPT sáng tạo, phóng khoáng. Dù rất nhiều ý kiến khác nhau, nhưng chung quy lại tất cả đều đồng ý rằng STCo tạo nên sự thoải mái, vui vẻ cho các thành viên FPT sau những giờ làm việc căng thẳng. Nó tạo nên một cái gì đó rất riêng, rất đặc trưng mà chỉ có người FPT mới có.

Bài viết: Thanh Nga, Minh Đức

Thiết kế: Hà Duyên